Κωνσταντίνος Δ. Βέρρος, MD, IFAAD Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος

Πληροφορίες για ασθενείς Παθήσεις τριχών, ονύχων και αλλαγές στο χρώμα του δέρματος

Θυλακικός Λειχήνας του τριχωτού (lichen planopilaris)

Κείμενο: Κωνσταντίνος Δ. Βέρρος, MD, IFAAD · Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος · Ενημέρωση: Οκτώβριος 2026

Ο θυλακικός λειχήνας είναι μια φλεγμονώδης νόσος των τριχικών θυλάκων του τριχωτού. Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, αφήνει ουλή και η απώλεια των μαλλιών γίνεται μόνιμη. Δεν είναι μεταδοτικός και δεν είναι καρκίνος. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή θεραπεία μπορούν να σταματήσουν τη φλεγμονή και να διασώσουν τους θυλάκους που εξακολουθούν να ζουν.

Ο θυλακικός λειχήνας είναι μία από τις μορφές του λειχήνα. Για τις υπόλοιπες (ομαλός λειχήνας του δέρματος και του στόματος, λειχήνας των γεννητικών οργάνων και των νυχιών, σκληροατροφικός λειχήνας) δείτε τον οδηγό Ο Λειχήνας και οι μορφές του.

Τι είναι ο θυλακικός λειχήνας;

Ο Θυλακικός Λειχήνας, στη διεθνή βιβλιογραφία lichen planopilaris (LPP), αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές του λειχήνα. Είναι πρωτοπαθής λεμφοκυτταρική ουλωτική αλωπεκία: απώλεια μαλλιών που αφήνει ουλή.

Εδώ το ανοσοποιητικό σύστημα δεν επιτίθεται απλώς στην επιδερμίδα αλλά στην περιοχή του τριχικού θυλάκου όπου βρίσκονται τα βλαστοκύτταρα που είναι απαραίτητα για την αναγέννηση της τρίχας. Όταν αυτά καταστραφούν και αντικατασταθούν από ουλώδη ιστό, η απώλεια της τρίχας είναι μόνιμη. Αυτός είναι και ο λόγος που η έγκαιρη διάγνωση έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από ό,τι σε μια συνηθισμένη μη ουλωτική τριχόπτωση.

Γιατί ο χρόνος μετράει: η θεραπεία έχει νόημα στα πρώτα στάδια

  1. 1. Ενεργός φλεγμονήΕρυθρότητα και λέπια γύρω από τις τρίχες, κνησμός, κάψιμο. Οι θύλακοι είναι ακόμη ζωντανοί.
  2. 2. Βλάβη των βλαστοκυττάρωνΗ φλεγμονή φτάνει στο «αποθετήριο» των βλαστοκυττάρων της τρίχας. Δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.
  3. 3. ΟυλήΛεία, λευκή, γυαλιστερή περιοχή χωρίς στόμια θυλάκων. Η απώλεια είναι μόνιμη.

Τι παρατηρεί ο ασθενής και τι βλέπει ο ιατρός

Ο ασθενής μπορεί να αντιληφθεί αυξημένη τριχόπτωση, κνησμό, κάψιμο, ευαισθησία ή πόνο στο τριχωτό. Ο δερματολόγος διαπιστώνει περιθυλακική ερυθρότητα και λέπια γύρω από τις τρίχες. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, εμφανίζονται λείες, λευκές, γυαλιστερές περιοχές στις οποίες δεν διακρίνονται πια τα φυσιολογικά στόμια των τριχικών θυλάκων. Συχνότερα προσβάλλεται η κορυφή και οι βρεγματικές περιοχές του τριχωτού.

Διάγνωση: τριχοσκόπηση και βιοψία

Η τριχοσκόπηση (εξέταση του τριχωτού και των τριχών με ειδικό δερματοσκόπιο) είναι εξαιρετικά χρήσιμη, τόσο για τη διάγνωση όσο και για την επιλογή της κατάλληλης περιοχής για βιοψία. Όταν χρειάζεται βιοψία, λαμβάνεται κατά προτίμηση από την ενεργό περιφέρεια της βλάβης και όχι από το πλήρως ουλοποιημένο κέντρο, όπου δεν υπάρχουν πια πληροφορίες για τη φλεγμονή.

Ο στόχος της θεραπείας

Εδώ υπάρχει μία βασική αρχή που πρέπει να καταλάβει ο ασθενής: η θεραπεία αποσκοπεί πρωτίστως στο να σταματήσει τη φλεγμονή και να διασώσει τους θυλάκους που εξακολουθούν να υπάρχουν. Δεν μπορεί να αναγεννήσει έναν θύλακο που έχει ήδη αντικατασταθεί από ουλή.

Η πρόσφατη θέση της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας (EADV) για τον κλασικό θυλακικό λειχήνα, που δημοσιεύθηκε το 2026, επιβεβαιώνει ότι η έγκαιρη παρέμβαση είναι κρίσιμη.[1] Ισχυρά τοπικά ή ενδοβλαβικά κορτικοστεροειδή (ενέσεις μέσα στη βλάβη) χρησιμοποιούνται συχνά ως θεραπεία πρώτης γραμμής σε περιορισμένη νόσο. Σε ενεργό, προοδευτική ή εκτεταμένη νόσο μπορεί να χρειαστεί συστηματική θεραπεία, όπως υδροξυχλωροκίνη, μεθοτρεξάτη, μυκοφαινολάτη, κυκλοσπορίνη ή άλλες εξατομικευμένες ανοσοτροποποιητικές στρατηγικές. Νεότερες στοχευμένες θεραπείες, μεταξύ των οποίων οι αναστολείς JAK, διερευνώνται, αλλά δεν αποτελούν ακόμη θεραπεία ρουτίνας για όλους.

Η θεραπεία συχνά χρειάζεται μήνες για να αξιολογηθεί σωστά. Η παρακολούθηση δεν βασίζεται μόνο στο πόσες τρίχες βλέπει ο ασθενής να πέφτουν, αλλά στην κλινική δραστηριότητα, στα συμπτώματα, στην τριχοσκόπηση και στη συγκριτική φωτογραφική τεκμηρίωση (φωτογραφίες ίδιων περιοχών ανά τακτά διαστήματα).

Πρακτικές συμβουλές για το τριχωτό

  • Ήπιο σαμπουάν και απαλό χτένισμα· αποφύγετε σφιχτά χτενίσματα και παρατεταμένη τριβή.
  • Κρατήστε φωτογραφίες του τριχωτού κάθε 2–3 μήνες, με το ίδιο φως και τις ίδιες γωνίες: βοηθούν τον ιατρό να κρίνει αν η θεραπεία δουλεύει.
  • Οι ενέσεις PRP, η μεσοθεραπεία και τα «συμπληρώματα» δεν αντικαθιστούν την αντιφλεγμονώδη θεραπεία και δεν αναγεννούν ουλοποιημένους θυλάκους.
  • Η μεταμόσχευση τριχών μπορεί να εξεταστεί μόνο μετά από μακρά περίοδο ύφεσης και με προσεκτική επιλογή περιστατικού.
  • Ο θυλακικός λειχήνας πλήττει και την ψυχολογία, ιδιαίτερα όταν αφορά τη γραμμή του μετώπου. Η στήριξη, η ενημέρωση και, αν χρειάζεται, η κάλυψη με περούκα ή ειδικά προϊόντα είναι μέρος της θεραπείας.

Θα ξαναβγούν τα μαλλιά στον θυλακικό λειχήνα;

Οι τρίχες μπορούν να διατηρηθούν ή να βελτιωθούν σε περιοχές όπου ο θύλακος δεν έχει ακόμη καταστραφεί. Όταν όμως έχει δημιουργηθεί πραγματική ουλή και έχουν εξαφανιστεί οι τριχικοί θύλακοι, η απώλεια είναι μόνιμη. Γι’ αυτό η έγκαιρη θεραπεία είναι τόσο σημαντική.

Μετωπιαία ινωτική αλωπεκία (frontal fibrosing alopecia, FFA)

Η μετωπιαία ινωτική αλωπεκία (FFA) θεωρείται μορφή του φάσματος του θυλακικού λειχήνα. Χαρακτηρίζεται από προοδευτική οπισθοχώρηση της μετωπιαίας και κροταφικής γραμμής των μαλλιών, με μια λεία, χλωμή «ζώνη» στο μέτωπο. Συχνά συνυπάρχει απώλεια των φρυδιών, η οποία σε ορισμένους ασθενείς προηγείται της εμφανούς αλωπεκίας του τριχωτού.

Μπορεί επίσης να παρατηρηθούν απώλεια τριχών από άλλα σημεία του σώματος (χέρια, πόδια), μικρές βλατίδες στο πρόσωπο και ορισμένες μελαγχρωματικές μεταβολές. Η FFA περιγράφηκε αρχικά κυρίως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, αλλά σήμερα γνωρίζουμε ότι μπορεί να εμφανιστεί σε νεότερες γυναίκες και, σπανιότερα, σε άνδρες, στους οποίους συχνά προσβάλλεται και η γενειάδα.

Η συχνότητα με την οποία διαγιγνώσκεται έχει αυξηθεί σημαντικά διεθνώς τις τελευταίες δεκαετίες· διεθνείς ομάδες εμπειρογνωμόνων μιλούν πλέον ρητά για «αυξανόμενη επίπτωση».[2, 3]

Τι γνωρίζουμε για τα αίτια. Υπάρχει γενετική προδιάθεση (έχουν ταυτοποιηθεί γονίδια του ανοσοποιητικού, όπως το HLA-B*07:02), ορμονικοί παράγοντες (η νόσος είναι συχνότερη γύρω από την εμμηνόπαυση) και, πιθανώς, περιβαλλοντικοί παράγοντες. Μετα-ανάλυση 9 μελετών βρήκε συσχέτιση της FFA με τη χρήση αντηλιακού και ενυδατικής κρέμας προσώπου (τα προϊόντα που μένουν πάνω στο δέρμα), και όχι με σαμπουάν, βαφές ή άλλα προϊόντα μαλλιών.[4] Πρόκειται για συσχέτιση και όχι για απόδειξη αιτιότητας: ίσως οι άνθρωποι να χρησιμοποιούν περισσότερο αντηλιακό για άλλους λόγους ή ο ρόλος των προϊόντων να είναι μικρός. Μην σταματήσετε μόνοι σας την αντηλιακή προστασία· συζητήστε το με τον ιατρό σας.

Θεραπεία. Επειδή η απώλεια είναι μόνιμη, η θεραπεία έχει ως στόχο τη σταθεροποίηση. Η συναίνεση εμπειρογνωμόνων προτείνει πολυτροπική αγωγή, με έναρξη από τα χάπια ντουταστερίδη (αναστολέα της 5-α-αναγωγάσης, φάρμακο που ελαττώνει την ορμονική δράση στον θύλακα) μαζί με τοπικά κορτικοστεροειδή ή αναστολείς καλσινευρίνης ή ενδοβλαβικές ενέσεις, και προσθήκη υδροξυχλωροκίνης αν η φλεγμονή επιμένει.[3] Η ντουταστερίδη και η φιναστερίδη δεν χρησιμοποιούνται σε γυναίκες που μπορεί να μείνουν έγκυες χωρίς αξιόπιστη αντισύλληψη. Η παρακολούθηση γίνεται με συγκριτικές φωτογραφίες και τριχοσκόπηση.

Σύνδρομο Graham–Little–Piccardi–Lassueur

Πρόκειται για σπανιότερη μορφή του ίδιου φάσματος, στην οποία συνδυάζονται ουλωτική αλωπεκία του τριχωτού, θυλακικές λειχηνοειδείς βλατίδες στο σώμα και μη ουλωτική απώλεια τριχών στις μασχάλες ή στο εφήβαιο. Η θεραπεία ακολουθεί τις αρχές του θυλακικού λειχήνα, με ισχυρή ανοσοτροποποιητική αγωγή όταν χρειάζεται.

Θυλακικός Λειχήνας στη μετα-COVID εποχή

Στην καθημερινή κλινική μου πράξη, στη μετα-COVID εποχή, έχω παρατηρήσει σαφή αύξηση των ασθενών που προσέρχονται με θυλακικό λειχήνα και γενικότερα με ουλωτικές αλωπεκίες του φάσματος LPP/FFA. Πρόκειται για κλινική παρατήρηση που θεωρώ ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και που αξίζει περαιτέρω συστηματική μελέτη.

Τι γνωρίζουμε όμως μέχρι σήμερα από τη βιβλιογραφία; Θα τα πάρω με τη σειρά, ξεχωρίζοντας ό,τι είναι δεδομένο από ό,τι είναι υπόθεση.

Τι δείχνουν τα δεδομένα

  • Η αύξηση της FFA είναι τεκμηριωμένη, και προϋπήρχε της πανδημίας. Οι διεθνείς ομάδες εμπειρογνωμόνων (SOFFIA 2024 και ισπανική συναίνεση 2025) μιλούν για αυξανόμενη επίπτωση, και η νόσος περιγράφεται ως όλο και συχνότερη εδώ και δεκαετίες.[2, 3]
  • Λοίμωξη και εμβόλια. Υπάρχουν αρκετές δημοσιεύσεις με εμφάνιση ή υποτροπή ομαλού λειχήνα μετά από λοίμωξη SARS-CoV-2 και μετά από εμβολιασμό κατά της COVID-19, καθώς και περιστατικά υποτροπής θυλακικού λειχήνα μετά από εμβολιασμό. Οι πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν ενεργοποίηση κυτταροτοξικών Τ-λεμφοκυττάρων, παραγωγή προφλεγμονωδών κυτταροκινών και ανοσολογική απορρύθμιση σε άτομα με προδιάθεση.[5]
  • Η πιο ισχυρή ένδειξη: μια μελέτη ασθενών-μαρτύρων (matched case-control) του 2025 βρήκε σημαντική συσχέτιση ανάμεσα σε πρόσφατα συμβάντα σχετικά με την COVID-19 και σε νέο ομαλό λειχήνα (προσαρμοσμένος λόγος πιθανοτήτων περίπου 4,45), με ισχυρότερη ένδειξη για τη συμπτωματική λοίμωξη. Ήταν όμως μικρή μελέτη, 55 ζεύγη ασθενών και μαρτύρων, και αφορούσε τον λειχήνα συνολικά, όχι ειδικά τον θυλακικό.[6]
  • Έρευνα ασθενών με ουλωτικές αλωπεκίες. Σε 317 ασθενείς, από τους οποίους περίπου τα τρία τέταρτα είχαν θυλακικό λειχήνα ή FFA, μετά τον εμβολιασμό περίπου 8% ανέφεραν αυξημένη τριχόπτωση και 15,4% αύξηση των συμπτωμάτων του τριχωτού, αλλά στους περισσότερους τα συμπτώματα στη συνέχεια υποχώρησαν. Η μελέτη είναι χρήσιμη για την ασφάλεια και τις εξάρσεις, δεν αποδεικνύει αύξηση της επίπτωσης του θυλακικού λειχήνα.[7]
  • Και η αντίστροφη όψη: σε ανασκόπηση 61 περιστατικών ομαλού λειχήνα και λειχηνοειδών εξανθημάτων μετά από εμβολιασμό, οι συγγραφείς σημειώνουν ότι ο αριθμός είναι εξαιρετικά μικρός σε σχέση με τις δόσεις που χορηγήθηκαν, άρα ο κίνδυνος μετά τον εμβολιασμό είναι πολύ μικρός.[5]

Γιατί να βλέπουμε περισσότερους ασθενείς; Οι πιθανές εξηγήσεις

  • Πραγματική αύξηση της FFA και του θυλακικού λειχήνα, για λόγους που δεν γνωρίζουμε ακόμη (γενετική προδιάθεση σε συνδυασμό με περιβαλλοντικούς παράγοντες).
  • Περιβάλλον και καλλυντικά προσώπου: υπάρχει συσχέτιση με προϊόντα που μένουν στο δέρμα (αντηλιακά, ενυδατικές), όχι απόδειξη αιτίου.
  • Λοιμώξεις και εμβόλια ως πυροδοτικοί παράγοντες σε προδιατεθειμένα άτομα: εύλογο βιολογικά και υποστηρίζεται από περιστατικά και μικρές μελέτες, όχι από πληθυσμιακά δεδομένα.
  • Καλύτερη αναγνώριση και περισσότερες επισκέψεις (υπόθεση): η COVID-19 προκαλεί συχνά μια προσωρινή τριχόπτωση (telogen effluvium). Περισσότεροι άνθρωποι με τριχόπτωση εξετάζονται από δερματολόγο, και μεταξύ τους ανακαλύπτονται περισσότερες ουλωτικές αλωπεκίες, ιδίως με τριχοσκόπηση. Αυτό δεν έχει μελετηθεί συστηματικά.
  • Στρες και καθυστέρηση στη φροντίδα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, που μπορεί να επιδείνωσε υπάρχουσες νόσους ή να καθυστέρησε τη διάγνωση.

Επομένως, σήμερα μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει εύλογο ανοσολογικό υπόβαθρο και αυξανόμενη κλινική βιβλιογραφία για πιθανή πυροδότηση ή έξαρση λειχηνοειδών νοσημάτων μετά από COVID-19. Δεν διαθέτουμε όμως ακόμη πληθυσμιακά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η αύξηση του θυλακικού λειχήνα και της FFA που παρατηρείται στην καθημερινή πράξη οφείλεται αιτιωδώς στον SARS-CoV-2 ή στους εμβολιασμούς. Αυτό είναι σημαντικό να διατυπώνεται σωστά: η χρονική συσχέτιση δεν σημαίνει αυτομάτως αιτιότητα.

Η συμβουλή μου

Αν παρατηρήσατε ότι η τριχόπτωση, ο κνησμός ή ο πόνος στο τριχωτό ξεκίνησαν ή επιδεινώθηκαν μετά από COVID-19 ή εμβόλιο, πείτε το στον ιατρό σας: τέτοιες λεπτομέρειες βοηθούν στη διάγνωση και, συγκεντρωμένες, στην έρευνα. Και μην αναβάλλετε την εξέταση: στον θυλακικό λειχήνα κάθε μήνας μετράει.

Δείτε επίσης

Επιλεγμένη βιβλιογραφία

  1. Seyed Jafari SM, Starace M, Katoulis A, et al. Management of classic lichen planopilaris: the EADV Task Force on Hair Diseases position statement. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2026;40(8):1306-1317. doi:10.1111/jdv.70379
  2. Meah N, Li J, Wall D, et al. Statement from the Frontal Fibrosing Alopecia International Expert Alliance: SOFFIA 2024. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2026;40(2):210-223. doi:10.1111/jdv.20833
  3. Saceda-Corralo D, Combalia A, Fernandez-Crehuet P, et al. Consensus document on the clinical management of frontal fibrosing alopecia: recommendations from the Spanish Working Group on Trichology and Onychology of the AEDV. Actas Dermosifiliogr. 2026;117(1):104486. doi:10.1016/j.ad.2025.104486
  4. Kam O, Na S, Guo W, Tejeda CI, Kaufmann T. Frontal fibrosing alopecia and personal care product use: a systematic review and meta-analysis. Arch Dermatol Res. 2023;315(8):2313-2331. doi:10.1007/s00403-023-02604-7
  5. D’Agostino M, Martora F, Megna M, et al. Lichen planus following COVID-19 vaccination: a narrative review. Clin Exp Dermatol. 2025;50(2):260-266. doi:10.1093/ced/llae356
  6. Arduino PG, Kubanov A, Vlasova A, et al. Lichen planus following COVID-19 infection and vaccination: matched case-control study. Australas J Dermatol. 2025;66(5):289-295. doi:10.1111/ajd.14522
  7. Flanagan KE, Pathoulas JT, Senna MM, et al. COVID-19 vaccination among patients with cicatricial alopecia: patient concerns, experiences, and treatment modifications. Int J Womens Dermatol. 2023;9(1):e036. doi:10.1097/JW9.0000000000000036