Μολυσματικό κηρίο (impetigo)

Η πιο συχνή βακτηριακή λοίμωξη του δέρματος στα παιδιά: πώς την αναγνωρίζουμε, πώς θεραπεύεται και πώς προλαμβάνεται η μετάδοσή της.

Τι είναι το μολυσματικό κηρίο;

Το μολυσματικό κηρίο (διεθνώς impetigo) είναι μια επιφανειακή βακτηριακή λοίμωξη του δέρματος. Είναι πολύ μεταδοτικό. Το προκαλούν κυρίως δύο μικρόβια: ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος (Staphylococcus aureus) και ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος της ομάδας Α (Streptococcus pyogenes). Μερικές φορές συνυπάρχουν και τα δύο.^[2]

Η λοίμωξη αφορά μόνο το πιο επιφανειακό στρώμα του δέρματος, την επιδερμίδα. Γι' αυτό, με σωστή αντιμετώπιση, συνήθως επουλώνεται χωρίς να αφήσει ουλή.

Ποιους αφορά;

• Κυρίως παιδιά ηλικίας 2 έως 5 ετών. Εμφανίζεται όμως και σε μεγαλύτερα παιδιά σχολικής ηλικίας, σε ενήλικες και σε ηλικιωμένους.^[2]
• Είναι συχνότερο τους ζεστούς και υγρούς μήνες, δηλαδή το καλοκαίρι και στις αρχές του φθινοπώρου.
• Το συναντάμε συχνά σε παιδικούς σταθμούς, σχολεία, κατασκηνώσεις και ομαδικά αθλήματα επαφής.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο

• Μικροτραυματισμοί του δέρματος, όπως γρατζουνιές, τσιμπήματα εντόμων και εκδορές
• Δερματικές παθήσεις που «σπάνε» το φράγμα του δέρματος, όπως το ατοπικό έκζεμα, η ψώρα και ο έρπητας
• Συνωστισμός και στενή επαφή με άλλα άτομα
• Ελλιπής υγιεινή
• Σακχαρώδης διαβήτης και κακή θρέψη^[2]

Πώς μεταδίδεται;

Το κηρίο μεταδίδεται:

• με άμεση επαφή δέρματος με δέρμα,
• μέσω κοινών αντικειμένων, όπως πετσέτες, ρούχα, κλινοσκεπάσματα και παιχνίδια,
• με αυτοενοφθαλμισμό (αυτομόλυνση): το παιδί ξύνει μια βλάβη και μεταφέρει το μικρόβιο με τα νύχια του σε άλλο σημείο του σώματος.

Πώς εμφανίζεται; Τα συμπτώματα

Υπάρχουν δύο βασικές μορφές.

1. Μη φυσαλιδώδες κηρίο (περίπου 70% των περιπτώσεων)^[2]

Είναι η κλασική και συχνότερη μορφή.

• Αρχίζει με μικρά κόκκινα σπυράκια. Αυτά γίνονται γρήγορα φουσκάλες με λεπτό τοίχωμα, που σπάνε εύκολα.
• Το υγρό που εκρέει ξεραίνεται και σχηματίζει τις χαρακτηριστικές κίτρινες-χρυσαφένιες κρούστες, «σαν μέλι».
• Εμφανίζεται συνήθως γύρω από τη μύτη και το στόμα και στα άκρα.
• Μπορεί να προκαλεί κνησμό ή ελαφρύ πόνο.

2. Φυσαλιδώδες (πομφολυγώδες) κηρίο (περίπου 30% των περιπτώσεων)

• Οφείλεται αποκλειστικά στον σταφυλόκοκκο. Ο σταφυλόκοκκος παράγει μια τοξίνη που «αποκολλά» τα επιφανειακά στρώματα του δέρματος.
• Σχηματίζονται μεγαλύτερες, χαλαρές φυσαλίδες με διαυγές ή θολό υγρό.
• Όταν οι φυσαλίδες σπάσουν, αφήνουν στρογγυλές, ρηχές διαβρώσεις (περιοχές όπου λείπει το επιφανειακό στρώμα του δέρματος) με λεπτό περιθώριο από λέπια.
• Εντοπίζεται συχνότερα στον κορμό, στα άκρα και στις πτυχές του δέρματος, όπως οι μασχάλες και η περιοχή της πάνας.

Συνήθως δεν υπάρχει πυρετός ούτε γενική κακουχία. Μερικές φορές οι λεμφαδένες της περιοχής (οι «αδένες» που βρίσκονται π.χ. στον λαιμό ή στη βουβωνική χώρα) διογκώνονται.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική: ο ιατρός αναγνωρίζει τις χαρακτηριστικές βλάβες κατά την εξέταση.^[2]

Καλλιέργεια (εργαστηριακή ανίχνευση του μικροβίου από δείγμα της βλάβης) χρειάζεται μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις:

• όταν η θεραπεία δεν αποδίδει,
• όταν το κηρίο επανεμφανίζεται συχνά,
• όταν η διάγνωση δεν είναι βέβαιη,
• όταν υπάρχει υποψία ανθεκτικού σταφυλόκοκκου (MRSA, δηλαδή σταφυλόκοκκου ανθεκτικού στη μεθικιλλίνη, ένα από τα συνήθη αντιβιοτικά).

Θεραπεία

Ένα μέρος των ήπιων περιπτώσεων μπορεί να υποχωρήσει και μόνο του, μέσα σε μερικές εβδομάδες. Ωστόσο, η θεραπεία επιταχύνει την ίαση, ανακουφίζει τα συμπτώματα και μειώνει τη μετάδοση σε άλλα άτομα. Γι' αυτό συνιστάται.^[3]

Τοπική φροντίδα

• Πλένετε απαλά τις βλάβες με χλιαρό νερό και ήπιο σαπούνι. Μπορείτε επίσης να βάζετε χλιαρές κομπρέσες για να μαλακώσουν και να απομακρυνθούν οι κρούστες.
• Σκουπίζετε ταμπονάροντας (πατώντας απαλά, χωρίς τρίψιμο), με ατομική καθαρή πετσέτα.
• Όπου είναι εφικτό, καλύπτετε τις βλάβες με μια ελαφριά γάζα.

Αντιβιοτική αλοιφή (για ήπιες, εντοπισμένες βλάβες)

Στις περιπτώσεις με λίγες βλάβες, η αντιβιοτική αλοιφή ή κρέμα είναι η θεραπεία πρώτης επιλογής. Είναι εξίσου αποτελεσματική με τα αντιβιοτικά από το στόμα, ή και περισσότερο, με λιγότερες παρενέργειες.^{[1, 2, 3]} Συνήθως εφαρμόζεται 2 φορές την ημέρα για περίπου 5 ημέρες, μετά τον καθαρισμό των βλαβών. Η ακριβής συχνότητα και διάρκεια εξαρτώνται από το σκεύασμα και θα σας τις ορίσει ο ιατρός.

Ο ιατρός θα επιλέξει το κατάλληλο σκεύασμα, για παράδειγμα μουπιροσίνη ή φουσιδικό οξύ. Η επιλογή εξαρτάται και από την τοπική μικροβιακή αντοχή (την ανθεκτικότητα των μικροβίων στα αντιβιοτικά), η οποία αυξάνεται.^[3]

Αντιβιοτικά από το στόμα

Χρειάζονται σε ορισμένες περιπτώσεις:

• όταν οι βλάβες είναι πολλές ή εκτεταμένες,
• σε φυσαλιδώδες κηρίο με εκτεταμένη προσβολή,
• όταν η τοπική θεραπεία δεν φέρνει βελτίωση σε 3–5 ημέρες,
• όταν υπάρχουν κρούσματα σε πολλά άτομα, για παράδειγμα στην οικογένεια ή στο σχολείο,
• όταν η λοίμωξη επεκτείνεται βαθύτερα στο δέρμα.^{[1, 2]}

Η αγωγή διαρκεί συνήθως 7 ημέρες. Πρέπει να ολοκληρώνεται όπως ακριβώς τη συνέστησε ο ιατρός, ακόμη και αν οι βλάβες βελτιωθούν νωρίτερα.

Επιπλοκές

Οι επιπλοκές είναι σπάνιες, ειδικά όταν η αντιμετώπιση είναι έγκαιρη. Περιλαμβάνουν:

• Επέκταση της λοίμωξης σε βαθύτερα στρώματα του δέρματος. Μπορεί να εμφανιστεί κυτταρίτιδα (λοίμωξη των βαθύτερων στρωμάτων του δέρματος), ερυσίπελας, απόστημα ή έκθυμα. Το έκθυμα είναι μια βαθύτερη μορφή με έλκη, η οποία, σε αντίθεση με το κηρίο, μπορεί να αφήσει ουλή.
• Μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα. Είναι φλεγμονή των νεφρών που μπορεί να εμφανιστεί περίπου 3 έως 6 εβδομάδες μετά από στρεπτοκοκκικό κηρίο. Τα σημάδια είναι σκούρα ούρα (χρώματος «κόκα κόλα»), πρήξιμο στα βλέφαρα ή στα πόδια, μείωση της ποσότητας των ούρων και αυξημένη αρτηριακή πίεση. Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
• Σπανιότερα, άλλες επιπλοκές από τον στρεπτόκοκκο, όπως η οστρακιά.

Πότε επιστρέφει το παιδί στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό;

Το παιδί μπορεί να επιστρέψει περίπου 24 ώρες μετά την έναρξη της αντιβιοτικής θεραπείας, εφόσον οι βλάβες βελτιώνονται και, αν γίνεται, είναι καλυμμένες.^[2] Ορισμένοι φορείς προτείνουν έως 48 ώρες. Ακολουθήστε την οδηγία του ιατρού σας.

Για τα αθλήματα επαφής, όπως η πάλη και οι πολεμικές τέχνες, η συμμετοχή καλό είναι να αναβάλλεται μέχρι να στεγνώσουν πλήρως οι βλάβες.

Πρόληψη: πώς περιορίζουμε τη μετάδοση

• Συχνό πλύσιμο των χεριών, με ιδιαίτερη προσοχή κάτω από τα νύχια.
• Κοντά και καθαρά νύχια, ώστε να μειώνεται η μεταφορά του μικροβίου με το ξύσιμο.
• Όχι ξύσιμο ή «άνοιγμα» των βλαβών.
• Ατομικές πετσέτες, ρούχα και σεντόνια. Πλένονται σε ζεστό νερό με απορρυπαντικό. Μετά το πλύσιμο μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια από άλλους.
• Καθαρισμός των παιχνιδιών και των επιφανειών που αγγίζει το παιδί.
• Άμεση περιποίηση κάθε μικρής πληγής, γρατζουνιάς ή τσιμπήματος.
• Καλή φροντίδα του εκζέματος και θεραπεία της ψώρας, αν υπάρχει.

Πότε να επισκεφθείτε τον ιατρό

Απευθυνθείτε στον παιδίατρο ή στον ιατρό σας:

• όταν εμφανιστούν βλάβες με μελιτόχρωμες κρούστες ή φουσκάλες,
• όταν οι βλάβες εξαπλώνονται παρά τη θεραπεία ή δεν βελτιώνονται σε 3–5 ημέρες,
• όταν εμφανιστεί πυρετός, έντονη ερυθρότητα, ζεστασιά ή πόνος γύρω από τις βλάβες,
• όταν προσβάλλεται βρέφος ή νεογνό,
• όταν παρατηρήσετε σκούρα ούρα ή πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα πόδια τις εβδομάδες μετά τη λοίμωξη,
• όταν το κηρίο επανεμφανίζεται συχνά.

Συνοπτικά

Επιλεγμένη βιβλιογραφία

Μικρή επιλογή από τη διεθνή βιβλιογραφία στην οποία στηρίζονται τα στοιχεία του κειμένου. Οι αριθμοί στο κείμενο παραπέμπουν σε αυτόν τον κατάλογο. Το κείμενο ενημερώθηκε τον Οκτώβριο του 2026.

1. Stevens DL, Bisno AL, Chambers HF, et al. Practice guidelines for the diagnosis and management of skin and soft tissue infections: 2014 update by the Infectious Diseases Society of America. Clin Infect Dis. 2014;59(2):e10-e52. doi:10.1093/cid/ciu444
2. Trang DT, Buck EC, Schoenherr DT. Impetigo: Rapid Evidence Review. Am Fam Physician. 2026;113(2):175-180. PubMed 41839109
3. Koning S, van der Sande R, Verhagen AP, et al. Interventions for impetigo. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(1):CD003261. doi:10.1002/14651858.CD003261.pub3